CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm mający na celu ograniczenie emisji CO₂ poprzez nałożenie opłat na importowane towary o wysokim śladzie węglowym. Od 2026 roku jego działanie obejmie również kluczowe surowce wykorzystywane w sektorze budowlanym. Jak wprowadzenie granicznego podatku węglowego wpłynie na koszty materiałów i inwestycji w Polsce?
Unijny mechanizm CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) został wprowadzony rozporządzeniem w 2023 roku jako element pakietu „Fit for 55”. Stworzono go, aby zapobiec zjawisku „ucieczki emisji” (carbon leakage), czyli przenoszeniu produkcji do krajów spoza UE, gdzie panują mniej rygorystyczne normy klimatyczne. Mechanizm ten ma także prowadzić do wyrównania kosztów emisji CO₂ dla towarów importowanych i produkowanych w UE.
Okres przejściowy dla tego rozwiązania rozpoczął się 1 października 2023 r. i trwał aż do 31 grudnia 2025 r. W tym czasie importerzy mieli gromadzić dane od producentów spoza UE i wykazywać tzw. emisje wbudowane w importowane produkty, bez konieczności zakupu certyfikatów czy uiszczania opłat. Ten etap miał charakter przygotowawczy. Pozwalał firmom dostosować systemy raportowania do nowych regulacji i zweryfikować rzeczywisty ślad węglowy sprowadzanych materiałów przed pełnym wdrożeniem mechanizmu finansowego.
Faza właściwa wdrożenia mechanizmu CBAM rozpoczęła się 1 stycznia 2026 r. Od tego dnia importerzy muszą płacić za emisje CO₂ powstałe przy produkcji towarów sprowadzanych do UE, jeśli ich wytwarzanie wiąże się z większymi emisjami niż standardy obowiązujące producentów unijnych. Wysokość tej opłaty zależy od ilości emisji przypisanych do danego produktu oraz aktualnej ceny uprawnień do emisji w systemie unijnym.
Zakres regulacji CBAM obejmuje sektor budowlany, który w dużej mierze opiera się na materiałach wysokoemisyjnych. Zaliczamy do nich przede wszystkim surowce energochłonne, takie jak stal konstrukcyjna, cement, klinkier, aluminium oraz wybrane wyroby hutnicze i półprodukty wykorzystywane w procesie realizacji inwestycji.
W tym kontekście kluczowe znaczenie zyskuje ślad węglowy wbudowany (LCA), czyli całkowita ilość emisji gazów cieplarnianych powstałych na etapie wydobycia surowców, produkcji, transportu i przetwarzania materiału przed jego użyciem do budowy danego obiektu.
To właśnie poziom emisji określony na podstawie analiz LCA stanowi podstawę do wyliczenia obciążeń dla środowiska w ramach CBAM. Nowe regulacje zmierzają do tego, aby import materiałów z krajów o mniej restrykcyjnej polityce klimatycznej stał się droższy, a materiały generujące mniejszy ślad węglowy były chętniej wykorzystywane przez inwestorów. Stosowanie Carbon Border Adjustment Mechanism w Polsce będzie więc bezpośrednio oddziaływać na koszty realizacji inwestycji korzystających z surowców spoza UE.
Mechanizm CBAM jest ściśle powiązany z unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Od 2026 roku darmowe uprawnienia dla producentów wewnątrz UE będą stopniowo wygaszane. Oznacza to, że wzrost cen dotknie cały rynek materiałów budowlanych. Produkty spoza UE zostaną obciążone na granicy kosztem certyfikatów odpowiadających ich śladowi węglowemu, a koszty produkcji lokalnej wzrosną ze względu na konieczność zakupu pełnych uprawnień do emisji. CBAM stal cement aluminium sprawia, że ceny tych strategicznych surowców będą w coraz większym stopniu uzależnione od ich emisyjności oraz polityki klimatycznej UE.
Koszty materiałów budowlanych w 2026 roku przestaną być zależne wyłącznie od ceny surowców, a zaczną również uwzględniać ilość CO₂ wytworzoną przy ich produkcji. Każdy zakupiony materiał, który powstał w kraju spoza UE, będzie obciążony dodatkową opłatą węglową. CBAM import materiałów ma wyrównać konkurencję między producentami spoza UE a producentami działającymi w Unii Europejskiej, którzy już płacą za swoje emisje w ramach systemu EU ETS.
To powoduje, że ceny surowców takich jak stal, aluminium czy cement stają się wyraźnie droższe. Już na początku 2026 roku koszt zakupu stali walcowanej na gorąco wzrósł o około 3,5%, a prętów zbrojeniowych o 5-6%, głównie z powodu nowych opłat węglowych i reakcji lokalnych producentów, którzy dostosowują swoje ceny do droższego importu. W efekcie całkowite koszty budowy CBAM w 2026 rosną nie tylko przez samą cenę certyfikatów, ale także przez wzrost opłat za materiały w całym łańcuchu dostaw.
Po wdrożeniu mechanizmu CBAM nie wszystkie inwestycje budowlane będą obciążone większymi kosztami w tym samym stopniu. Najbardziej narażone są te projekty, które wykorzystują duże ilości ciężkich i energochłonnych materiałów. Zaliczamy do nich np.:
Aby tego uniknąć, warto zadbać o dekarbonizacje łańcucha dostaw w budownictwie, czyli wybór materiałów o niskim śladzie węglowym lub produkowanych lokalnie w bardziej ekologiczny sposób. Przykładem takich produktów są:
Wprowadzenie mechanizmu CBAM zmienia sposób, w jaki wyceniane są materiały budowlane w UE. Im większy ślad węglowy materiałów budowlanych, tym wyższą cenę musi zapłacić importer, co sprawia, że producenci i inwestorzy zaczynają coraz bardziej świadomie wybierać surowce i optymalizować procesy produkcyjne.
Od 2026 roku wszystkie duże projekty budowlane w UE, np. budynki o powierzchni powyżej 1000 m², muszą raportować GWP materiałów budowlanych, czyli potencjał ocieplenia globalnego w całym cyklu życia obiektu. Wskazuje on, ile gazów cieplarnianych, takich jak dwutlenek węgla (CO₂), metan (CH₄) czy podtlenek azotu (N₂O), zostanie uwolnionych w całym cyklu życia danego materiału.
Obowiązkowe kalkulacje GWP od 2026 wynikają z przepisów Taksonomii UE, które definiują, jakie inwestycje można uznać za ekologiczne. Raportowanie GWP materiałów budowlanych pozwala wykazać zgodność projektu z kryteriami zrównoważonego budownictwa, co stanowi podstawę do uzyskania certyfikatów i ubiegania się o finansowanie z funduszy unijnych.
EPD dla producentów materiałów budowlanych to znormalizowane i zweryfikowane raporty przedstawiające szczegółowe informacje o wpływie danego produktu na środowisko, takie jak np. zużycie energii i surowców czy wpływ na zasoby wodne i powstawanie odpadów. Są one pozyskiwane w ramach analizy LCA.
Deklaracje środowiskowe produktów (EPD) są potrzebne do prawidłowego rozliczenia opłat CBAM przy imporcie materiałów do UE. Dzięki nim importerzy nie muszą stosować wartości domyślnych (default values), które zwykle zawyżają emisje i zwiększają koszty materiałów, takich jak stal, cement czy aluminium. Posiadanie EPD daje też firmom przewagę konkurencyjną w przetargach oraz pozwala spełnić rygorystyczne wymogi niezbędne przy certyfikacji budynków, np. BREEAM czy LEED.
Relacja EPD a CBAM od 2026 roku staje się fundamentem strategii cenowej w budownictwie. Posiadanie zweryfikowanej deklaracji pozwala uniknąć kar finansowych oraz narzucania zawyżonych kosztów wynikających z uśrednionych wskaźników emisji przyjmowanych przez Komisję Europejską dla krajów o wysokiej emisyjności. Mając taką dokumentację, możesz precyzyjnie planować budżety inwestycji oraz optymalizować procesy zakupowe.
Przygotowanie do pełnego wdrożenia mechanizmu CBAM wymaga od deweloperów wyjścia poza tradycyjne kryterium ceny zakupu. Ważne jest przede wszystkim świadome i odpowiedzialne zarządzanie śladem węglowym w procesie budowlanym. Aby dobrze się do tego procesu przygotować, warto podjąć następujące działania:
Niski embodied carbon CBAM, czyli emisje wbudowane w materiały budowlane, może bezpośrednio wpływać na wyniki w systemach ocen środowiskowych, takich jak BREEAM czy LEED i ułatwiać uzyskanie najwyższych ocen.
W systemach BREEAM i LEED wysoki scoring w kategoriach „Materials” zależy od udokumentowanego wpływu GWP (Global Warming Potential) wykorzystanych surowców. Mechanizm CBAM nakłada obowiązek posiadania szczegółowych analiz emisyjnych dla stali czy cementu, dzięki czemu deweloperzy otrzymują gotowe dane do raportowania. To z kolei bardzo pomaga w dążeniu do najwyższych poziomów certyfikacji, takich jak Outstanding czy Platinum.
W nowej rzeczywistości CBAM sektor budowlany coraz częściej stawia na lokalnych producentów oferujących materiały o niskim śladzie węglowym. Wykorzystanie stali z recyklingu, betonu niskoemisyjnego czy cegieł energooszczędnych daje przewagę konkurencyjną, pozwalając inwestorom obniżyć koszty certyfikacji i poprawić scoring budynku.
Zależność CBAM a certyfikacja BREEAM powoduje, że wybór materiałów o niskim śladzie węglowym staje się nie tylko kwestią ekologii, ale również ważnym elementem strategii inwestycyjnej.
W sprostaniu tym wyzwaniom pomogą Ci eksperci z naszej firmy. Przeanalizujemy Twoje inwestycje i podpowiemy, co możesz zrobić, aby zwiększyć udział materiałów o niskiej emisyjności. Zapraszamy do kontaktu!
Czy CBAM dotyczy tylko importu spoza UE?
Tak. Mechanizm Carbon Border Adjustment Mechanism obejmuje wyłącznie materiały importowane do UE z krajów trzecich. Produkty wytwarzane w UE podlegają innym regulacjom systemu EU Emissions Trading System.
Jak obliczyć dodatkowy koszt CBAM dla inwestycji?
Koszt CBAM to iloczyn emisji wbudowanych w importowany materiał oraz aktualnej ceny uprawnień EU ETS, skorygowany o poziom bezpłatnych przydziałów przysługujących w danym roku producentom wewnątrz Unii Europejskiej.
Czy EPD chroni przed kosztami CBAM?
Deklaracja środowiskowa produktu EPD nie zwalnia z opłat CBAM, ale pozwala wykazać rzeczywisty ślad węglowy materiału i uniknąć stosowania zawyżonych wartości, które w innym wypadku mogłyby zostać narzucone domyślnie.
Kiedy CBAM w pełni wpłynie na ceny materiałów w Polsce?
Pełny wpływ na ceny materiałów w Polsce jest widoczny już od początku 2026 roku, ponieważ wraz z rozpoczęciem roku zaczęła obowiązywać finansowa faza mechanizmu Carbon Border Adjustment Mechanism.
Czy CBAM dotyczy również prefabrykatów betonowych?
Prefabrykaty betonowe nie są bezpośrednio objęte mechanizmem Carbon Border Adjustment Mechanism, jednak mogą podrożeć, ponieważ CBAM zwiększa koszty surowców używanych do ich produkcji, w tym przede wszystkim cementu i stali.
Jak raportować emisje wbudowane w kontekście CBAM?
Emisje raportuje się na podstawie danych producenta lub deklaracji Environmental Product Declaration przygotowanych zgodnie z metodologią Life Cycle Assessment.
Bądź na bieżąco z najnowszymi trendami w zielonym budownictwie!
Niebawem prześlemy ofertę najlepiej dopasowaną do Twoich potrzeb.
Dziękujemy za przesłanie wiadomości. Niebawem na nią odpowiemy.
W celu najlepszego dopasowania oferty do Twoich potrzeb i skrócenia czasu jej przygotowania, zapraszamy Cię do wypełnienia krótkiej ankiety.
Na podany przez Ciebie adres email otrzymasz potwierdzenie udziału w procesie rekrutacji i informacje na temat kolejnych kroków.
Powodzenia!
Zespół HR
